Słowackie Bieszczady to teren, który wciąż pozostaje w cieniu polskiej części pasma. Szkoda, bo po drugiej stronie granicy czekają dzikie szlaki prowadzące przez najwyższe szczyty Bieszczadów, mniej turystów i zupełnie inna atmosfera. Infrastruktura jest skromniejsza niż w Polsce, ale właśnie to odstraszające dla wielu określenie przekłada się na prawdziwy górski klimat. Wystarczy przejść kilka kilometrów od granicy, żeby poczuć różnicę.
Kruhły Wierch i okolice – najłatwiejszy dostęp z Polski
Przejście graniczne w Łupkowie to najbardziej popularny punkt startowy dla Polaków. Stamtąd prowadzi niebieski szlak na Kruhły Wierch (1000 m n.p.m.) – szczyt, który daje świetny widok na panoramę Bieszczadów po obu stronach granicy. Podejście zajmuje niecałe dwie godziny, nachylenie łagodne, szlak dobrze oznaczony.
Z Kruhlego można kontynuować wędrówkę czerwonym szlakiem w kierunku Runiny (1061 m) lub skręcić na połoniny w rejonie Stakčína. Ten drugi wariant prowadzi przez tereny praktycznie bezludne – przez kilka godzin marszu można nie spotkać żywej duszy. Szlaki są utrzymane gorzej niż po polskiej stronie, miejscami zarośnięte, ale znaczniki da się wyłapać bez problemu.
Parking w Łupkowie kosztuje około 5 euro za dzień. Można też zostawić auto po polskiej stronie i przejść granicę pieszo – to oszczędność, choć dodatkowe 2 km w każdą stronę.
Najwyższe szczyty – Kremenec i Wielka Rawka
Kremenec (1221 m n.p.m.) to najwyższy szczyt słowackich Bieszczadów i punkt obowiązkowy dla kolekcjonerów szczytów. Szlak prowadzi z miejscowości Nová Sedlica – małej wioski przy granicy z Ukrainą. Podejście czerwonym szlakiem to około 3-4 godziny, przewyższenie ponad 600 metrów. Ostatni odcinek wiedzie przez gęsty las bukowy, szczyt niezbyt widokowy, ale sama świadomość, że stoi się na najwyższym punkcie pasma, ma swój urok.
Wielka Rawka (1307 m) leży już po ukraińskiej stronie, ale dawniej była dostępna ze szlaków słowackich. Obecnie granica jest zamknięta i nie ma legalnej możliwości wejścia. Warto o tym pamiętać, planując trasę – mapy sprzed 2014 roku mogą wprowadzać w błąd.
Słowackie Bieszczady to jeden z najmniej zaludnionych regionów całej Unii Europejskiej. Gęstość zaludnienia w niektórych częściach to poniżej 5 osób na kilometr kwadratowy.
Szlaki przez połoniny – Stužica i okolice
Park Narodowy Poloniny (Poloniny National Park) chroni najcenniejsze fragmenty słowackich Bieszczadów. Szlaki tutaj są bardziej wymagające – dłuższe odcinki bez infrastruktury, brak schronisk, rzadkie oznakowanie. Ale właśnie tu znajdują się najpiękniejsze połoniny w całych Bieszczadach.
Trasa przez Stužicę
Czerwony szlak z Nowej Sedlicy przez Stužicę (1207 m) do przełęczy Użockiej to klasyka słowackiej części. Dystans około 18 km, czas przejścia 6-7 godzin. Szlak prowadzi przez rozległe hale, z widokami sięgającymi po horyzont – w dobrą pogodę widać Tatry.
Warto zaplanować nocleg w okolicy, żeby nie forsować całej trasy w jeden dzień. Problem w tym, że w promieniu kilkunastu kilometrów opcji jest niewiele. Najbliższa baza to Nowa Sedlica lub Stakčín.
Wariant przez Smerek
Alternatywna trasa wiedzie przez Smerek (1231 m) – szczyt z wieżą widokową, z której rozciąga się jeden z najlepszych widoków w Bieszczadach. Dojście z miejscowości Kalná Roztoka, czas około 3 godzin w górę. Wieża jest otwarta, wejście bezpłatne. Z platformy widać ukraińskie Bieszczady, słowackie połoniny i w oddali polskie szczyty.
Noclegi – gdzie spać w słowackich Bieszczadach
Infrastruktura noclegowa jest mocno ograniczona. Nie ma schronisk górskich w polskim stylu – trzeba bazować na pensjach i prywatnych kwaterach w wioskach u podnóża gór.
Nowa Sedlica to największa miejscowość w rejonie, z kilkoma pensjami i możliwością wynajęcia pokoi u mieszkańców. Ceny zaczynają się od 20-25 euro za osobę. Standard różny – od spartańskich pokoi po całkiem przyzwoite pensjonaty z łazienkami.
Stakčín oferuje podobne opcje, plus jeden większy hotel. Wieś leży niżej, więc dojazd do szlaków jest dłuższy, ale infrastruktura lepsza – sklep, restauracja, stacja benzynowa.
Łupków po słowackiej stronie to kilka pensjonatów przy głównej drodze. Wygodna lokalizacja dla osób, które chcą szybko wejść na szlak z rana, ale sama miejscowość to właściwie przydrożna zabudowa bez większego charakteru.
Rezerwacja przez Booking.com działa, choć część właścicieli woli kontakt telefoniczny. Warto mieć podstawy słowackiego lub angielskiego – starsi gospodarze często nie mówią po polsku, mimo że rozumieją sporo.
Biwakowanie i nocleg w terenie
Oficjalnie w Parku Narodowym Poloniny obowiązuje zakaz biwakowania. W praktyce egzekwowanie tego przepisu jest luźne – straży parkowych spotyka się rzadko, a turyści regularnie rozbijają namioty na połoninach. Nie zmienia to faktu, że formalnie można dostać mandat.
Bezpieczniejsze jest biwakowanie poza granicami parku, na przykład w rejonie Kruhlego Wierchu czy na szlakach prowadzących z Łupkowa. Tam przepisy są mniej restrykcyjne. Podstawowa zasada: nie zostawiać śladów, zabierać śmieci, nie rozpalać ognisk.
Dostęp do wody na szlakach jest ograniczony. Potoki są, ale nie wszędzie. Warto mieć przy sobie minimum 2 litry na osobę, zwłaszcza w dłuższych trasach przez połoniny.
Dojazd i poruszanie się po regionie
Komunikacja publiczna praktycznie nie istnieje. Autobusy jeżdżą sporadycznie, głównie dla lokalnych mieszkańców, rozkłady nie są dostosowane do potrzeb turystów. Własny samochód to jedyna sensowna opcja.
Dojazd z Polski najwygodniej przez przejście w Łupkowie (E371) lub przez Barwinek. Drogi są wąskie, kręte, miejscami dziurawe – szczególnie te prowadzące do mniejszych wiosek. Na dojazd do Nowej Sedlicy z Sanoka trzeba zarezerwować około 2,5 godziny.
Stacje benzynowe są rzadkie. Ostatnie pewne punkty tankowania to Medzilaborce lub Snina. Lepiej mieć pełny bak przed wjazdem w góry.
W Nowej Sedlicy działa punkt informacji turystycznej, ale otwarty jest nieregularnie. Nie warto na nim polegać – lepiej przygotować się do wyjazdu wcześniej.
Co wziąć ze sobą – praktyczne uzupełnienie
Oznakowanie szlaków jest gorsze niż w Polsce. Czerwone, niebieskie i żółte pasy są, ale miejscami wyblakłe lub zarośnięte. Mapa papierowa lub GPS to absolutna podstawa – aplikacje typu Mapy.cz działają offline i mają naniesione wszystkie szlaki.
Sklepy są tylko w większych wioskach. W Nowej Sedlicy jest jeden mały sklep z podstawowym asortymentem, ale nie ma co liczyć na szeroki wybór. Prowiant lepiej kupić wcześniej w Polsce lub w Medzilaborce.
- Gotówka w euro – płatności kartą działają, ale nie wszędzie
- Ładowarka przenośna – zasięg GSM bywa słaby, telefon szybciej się rozładowuje
- Repelent – kleszcze są plagą, szczególnie od maja do września
- Kurtka przeciwdeszczowa – pogoda zmienia się szybko, szczególnie na połoninach
Kiedy jechać w słowackie Bieszczady
Sezon trwa od maja do października. Czerwiec i wrzesień to najlepsze miesiące – mniej turystów niż w lipcu i sierpniu, pogoda stabilniejsza niż wczesną wiosną.
W maju połoniny są zielone, ale szlaki mogą być błotniste po roztopach. Lipiec i sierpień to pełnia lata – upały w dolinach, przyjemny chłód na szczytach. Wrzesień daje pierwsze kolory jesieni i prawie pustki na szlakach.
Zima to czas dla doświadczonych – szlaki nieodśnieżane, oznakowanie przykryte śniegiem, ryzyko lawiny w stromych partiach. Bez odpowiedniego sprzętu i umiejętności lepiej odpuścić.
Pogoda potrafi być kapryśna niezależnie od pory roku. Mgły schodzą nagle, burze pojawiają się bez ostrzeżenia. Sprawdzanie prognozy to standard, ale trzeba być gotowym na to, że się nie sprawdzi.